สะพานพระพุทธยอดฟ้า: อนุสรณ์แห่งความรุ่งเรืองของกรุงรัตนโกสินทร์
ในปี พ.ศ. 2470 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงมีพระราชดำริอันสำคัญในการจัดสร้างสิ่งอนุสรณ์เพื่อเฉลิมฉลองการครบรอบ 150 ปีของกรุงรัตนโกสินทร์ ซึ่งตรงกับปี พ.ศ. 2475 โดยมีพระราชวินิจฉัยให้สร้างอนุสรณ์ 2 ประการ ได้แก่
- พระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
องค์ปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรี เพื่อให้ปวงชนชาวไทยได้สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณและรำลึกถึงพระองค์ตราบนานเท่านาน พระบรมรูปนี้ถูกประดิษฐาน ณ เชิงสะพานฝั่งพระนคร มีความสูง 4.6 เมตร หล่อด้วยสำริด ออกแบบโดย สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ผู้ทรงดำรงตำแหน่งอุปนายกราชบัณฑิตยสภา และทรงเป็นผู้ควบคุมการดำเนินการในนามของแผนกศิลปากร - สะพานข้ามแม่น้ำเจ้าพระยา
มีจุดประสงค์เพื่อเชื่อมฝั่งพระนครกับธนบุรี อำนวยความสะดวกในการสัญจรของประชาชน โดยเลือกพื้นที่บริเวณปลายถนนตรีเพชรฝั่งพระนคร (เดิมเป็นที่ตั้งของกรมทดน้ำ ต่อมาเป็นกรมชลประทาน) และเชื่อมไปยังฝั่งธนบุรีบริเวณวัดประยูรวงศาวาส
การออกแบบและการก่อสร้างสะพาน
พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ พลเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระกำแพงเพ็ชรอัครโยธิน เสนาบดีกระทรวงพาณิชย์และคมนาคม เป็นผู้ควบคุมการก่อสร้าง โดยมอบหมายให้ กรมรถไฟหลวง ออกแบบโครงการ ทั้งนี้มีการเปิดประกวดราคาก่อสร้างในระดับนานาชาติ ซึ่งมีบริษัทจาก 5 ประเทศเข้าร่วม ได้แก่ อังกฤษ ฝรั่งเศส เยอรมนี อิตาลี และเดนมาร์ก
สุดท้าย ได้มีพระราชวินิจฉัยเลือก บริษัท เมสส์ ดอร์แมน ลอง จำกัด (Messrs Dorman Long & Co. Ltd., Middlesbrough, England) จากประเทศอังกฤษเป็นผู้ดำเนินการ เนื่องจากเสนอราคาที่เหมาะสมที่สุด ได้แก่
- ราคาก่อสร้างโครงสร้างสะพานเหล็กและทางลาดคอนกรีตเสริมเหล็ก: 244,332 ปอนด์
- ค่าตกแต่งสะพาน: 75,093 ปอนด์
พระองค์ทรงพระราชทานนามสะพานนี้ว่า “สะพานพระพุทธยอดฟ้า” และมีการลงนามสัญญาจ้างเมื่อวันที่ 30 กรกฎาคม พ.ศ. 2472 โดยเริ่มส่งมอบพื้นที่ก่อสร้างในวันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2472 และมีกำหนดแล้วเสร็จในวันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2475
งบประมาณในการดำเนินการ
ค่าใช้จ่ายในการจัดสร้างอนุสรณ์พระปฐมบรมราชานุสรณ์ รวมทั้งพระบรมรูปและสะพานพระพุทธยอดฟ้านั้น มีจำนวนทั้งสิ้น 4,000,000 บาท โดยมีแหล่งที่มาของงบประมาณดังนี้:
- พระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
- งบประมาณแผ่นดินที่รัฐบาลจัดสรร
- เงินบริจาคจากประชาชนผู้มีจิตศรัทธา
สะพานที่มากกว่าการสัญจร
สะพานพระพุทธยอดฟ้าไม่ได้เป็นเพียงโครงสร้างทางวิศวกรรมสำหรับการสัญจรข้ามฝั่งเจ้าพระยาเท่านั้น หากแต่เป็นสัญลักษณ์แห่งการก้าวข้ามยุคสมัยของสยามประเทศ เป็นประจักษ์พยานแห่งการพัฒนาเมือง และเป็นอนุสรณ์สถานที่สะท้อนถึงพระราชปณิธานอันแน่วแน่ของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ทรงห่วงใยทั้งรากเหง้าแห่งประวัติศาสตร์และอนาคตของปวงประชาอย่างแท้จริง